Giải thích dễ hiểu sức hấp dẫn và kiến thức cơ bản về sumo! Cẩm nang nhập môn sumo

Cảnh những rikishi có thân hình vượt xa 100kg dốc toàn lực dùng thân và đầu lao vào nhau mang đến cảm giác vô cùng mạnh mẽ.
Âm thanh khi va chạm cũng rất dữ dội, vì vậy không chỉ xem qua hình ảnh mà nếu có thể, hãy xem trực tiếp một trận torikumi để cảm nhận rõ hơn sức mạnh ấy.

Do sumo không chia hạng theo cân nặng, đôi khi có cả những trận đấu giữa rikishi nặng hơn 200kg và rikishi chỉ bằng một nửa hoặc ít hơn.
Một trong những điểm hấp dẫn là cảnh rikishi nhỏ con không chỉ dùng sức mạnh mà còn tận dụng tốc độ và kỹ thuật để đẩy ra ngoài hoặc quật ngã đối thủ có thể hình lớn hơn.

Vì sumo từng là nghi lễ cầu mùa màng bội thu trong khoảng 300 năm nên dấu ấn ấy vẫn còn đậm nét trong các nghi thức và động tác.
Chẳng hạn, động tác “shiko wo fumu”, khi rikishi giơ một chân thật cao trên dohyo rồi giậm mạnh xuống, mang ý nghĩa xua đuổi tà khí bằng cách giậm mạnh lên mặt đất, đồng thời cầu mong ngũ cốc dồi dào và sức khỏe bình an.
Việc rải muối lên dohyo cũng mang ý nghĩa xua đuổi tà khí tương tự.
Ngoài ra còn có nhiều nghi thức và động tác mang ý nghĩa nghi lễ khác, nên nếu tìm hiểu ý nghĩa của từng động tác, bạn sẽ có dịp tiếp cận lịch sử và văn hóa Nhật Bản.

Tại “honbasho” — giải đấu sumo chuyên nghiệp do “Hiệp hội Sumo Nhật Bản” tổ chức — sẽ diễn ra các trận torikumi để quyết định người đứng đầu sumo.
Kết quả thắng thua của “honbasho” sẽ quyết định banzuke (thứ hạng) của các rikishi.
Mỗi năm có 6 giải đấu, tên chính thức và địa điểm tổ chức như dưới đây.

Mỗi giải sẽ diễn ra các trận torikumi liên tiếp trong 15 ngày,

.
Dù thời gian có thể chênh lệch đôi chút tùy ngày, các trận đấu thường bắt đầu vào khoảng 8 giờ 30 và kết thúc trận cuối vào khoảng 18 giờ.

“Jungyo” được tổ chức nhằm phổ biến sumo, thúc đẩy sức sống địa phương và bồi dưỡng thanh thiếu niên cũng là một trong những cơ hội để xem sumo.
Các rikishi thuộc “Hiệp hội Sumo Nhật Bản”, đơn vị vận hành “honbasho”, sẽ đi lưu diễn nhiều nơi và biểu diễn luyện tập cũng như các trận torikumi trước khán giả.
Khác với “honbasho”, nơi quyết định banzuke của rikishi, ở đây có những dịp để giao lưu với rikishi như chụp ảnh lưu niệm hay bắt tay.

Tại “sumo-beya”, nơi đào tạo rikishi, bạn có thể tham quan các buổi luyện tập của họ.
Một số sumo-beya không chỉ cho tham quan mà còn cho khách thưởng thức món đặc trưng “chanko nabe”.
Việc có thể tham quan hay không tùy từng “sumo-beya”, và cách đăng ký cũng khác nhau, có nơi yêu cầu đặt trước, có nơi theo thứ tự đến trước.
Nếu muốn tham quan, bạn nên đăng ký các “tour tham quan sumo-beya” có thể đặt chỗ qua mạng.

Rikishi được xếp hạng dựa trên thành tích tại honbasho, và thứ hạng đó không chỉ quyết định lương hay chế độ đãi ngộ mà cả trang phục cũng được quy định theo đó.
Thứ hạng này được gọi là “banzuke”, và tùy theo thành tích sẽ thuộc một trong các cấp bậc dưới đây.
Thứ bậc càng ở trên thì cấp càng cao, và càng tiến gần đến yokozuna thì chế độ đãi ngộ càng tốt hơn.

Từ hạng Juryo trở lên sẽ nhận lương tháng trên 1 triệu yên, nhưng từ Makushita trở xuống chỉ nhận phụ cấp theo từng “basho”, nên chênh lệch về đãi ngộ là khá lớn.
Tất nhiên, thu nhập của rikishi không chỉ có lương tháng.
Nếu vô địch ở mỗi basho, họ sẽ nhận 10 triệu yên tiền thưởng; ngoài ra còn có nhiều nguồn thu khác như tiền thưởng treo cho từng trận torikumi, nên cũng có rikishi kiếm hơn 100 triệu yên một năm.

Không chỉ chế độ đãi ngộ, trang phục cũng được quy định theo từng cấp bậc.
Khi vượt qua hạng “Juryo”, rikishi được công nhận là đã trưởng thành và có thể búi kiểu tóc đặc trưng “oicho”.

Rikishi rèn luyện và tích lũy quá trình tu dưỡng trong không gian sinh hoạt và nơi luyện tập của “sumo-beya”, cơ sở đào tạo rikishi do các huấn luyện viên được gọi là “toshiyori” hoặc “oyakata” điều hành.
Để có thể tham gia “honbasho”, bắt buộc phải trực thuộc một “sumo-beya”, vì vậy ai muốn trở thành rikishi đều phải gia nhập sumo-beya.

Kỹ thuật quyết định chiến thắng trong một trận torikumi của rikishi được gọi là “kimarite”, và 82 kỹ thuật do Hiệp hội Sumo Nhật Bản quy định được gọi là “82 kimarite”.
Các loại kimarite gồm kỹ thuật cơ bản, kỹ thuật ném, kỹ thuật móc, kỹ thuật uốn cong người, kỹ thuật vặn xoắn, kỹ thuật đặc biệt, ngoài ra còn có 5 dạng kết quả thi đấu.
Nếu biết thêm về các loại kimarite, việc xem sumo sẽ càng thú vị hơn.
Trong bảng xếp hạng kimarite của 5 năm gần đây do Hiệp hội Sumo Nhật Bản tổng hợp, “oshidashi” và “yorikiri” chiếm tới 50%.

Trên trang web chính thức của Hiệp hội Sumo Nhật Bản có đăng kimarite kèm ảnh và minh họa, nên bạn có thể tìm hiểu thêm.

Trong sumo, trận đấu được phân định thắng thua khi đẩy đối phương ra ngoài dohyo hoặc khiến đối phương chạm xuống sàn bằng bộ phận khác ngoài lòng bàn chân, nhưng cũng có thể kết thúc khi sử dụng “kinjite” — các hành vi phạm luật.
Có 8 hành vi bị coi là kinjite như dưới đây.

Cách dễ nhất để trải nghiệm văn hóa sumo chính là “chanko nabe”.
“Chanko” là từ dùng để chỉ bữa ăn của rikishi, và món lẩu mà rikishi ăn được gọi là “chanko nabe”.
Đây là món lẩu có nước dùng ninh từ xương gà, nêm bằng xì dầu hoặc miso, bên trong có thịt và rau như thịt viên, cải thảo cùng nhiều nguyên liệu khác; tuy nhiên nguyên liệu và cách nêm nếm không cố định, mỗi sumo-beya lại có nét riêng.

Do sumo không chia hạng theo cân nặng, người có thân hình lớn sẽ có lợi thế hơn.
Vì vậy, không chỉ luyện tập mà bữa ăn cũng rất quan trọng, và “chanko nabe” — món giúp nạp dinh dưỡng cân bằng để tăng cân hiệu quả — thường được rikishi ăn nhiều.
Có thể thưởng thức “chanko nabe” tại các nhà hàng do cựu rikishi mở, nên khi du lịch Nhật Bản, hãy thử món này.

Nhà hàng do cựu rikishi điều hành, nơi có thể thưởng thức “chanko nabe” được truyền lại trực tiếp từ sumo-beya.
Điểm đặc trưng là nước dùng nguyên bản kết hợp xì dầu và miso trên nền nước hầm xương gà và xương heo.
Yuzu kosho dùng làm hương vị điểm nhấn tạo vị cay nhẹ làm nổi bật tổng thể món ăn, còn thịt gà băm bí truyền thấm đẫm nước dùng rất được yêu thích.

Nhà hàng chuyên món “Tori Soppu Nabe”, với nước dùng ninh từ xương gà (＝soppu) cùng nhiều loại nguyên liệu phong phú.
Dựa trên nước dùng bí truyền, bạn có thể chọn 3 hương vị: xì dầu, muối hoặc miso.
Không gian đậm chất Nhật với hương thơm tatami và tranh sumo, cho phép thực khách cảm nhận văn hóa truyền thống Nhật Bản; ngoài ra còn có phòng riêng để thư giãn thoải mái.