Thông tin cơ bản và phép tắc cần biết trước khi thưởng thức sushi – món ăn Nhật Bản nổi tiếng

Sushi là món ăn kết hợp giữa cơm sushi và phần nguyên liệu phủ lên trên, thuộc một nhóm trong ẩm thực Nhật Bản.
“Shari” là cơm được nêm giấm (cơm giấm), còn “neta” là phần nguyên liệu đặt trên cơm.
Neta không chỉ là hải sản tươi mà còn có thể là thịt, trứng và nhiều nguyên liệu khác.
Ngoài “nigiri sushi” vốn đã rất quen thuộc ở nước ngoài, sushi còn có nhiều loại phong phú như “maki sushi”, “chirashi sushi”...
Ngoài ra, ở nhiều quốc gia và khu vực, sushi còn được biến tấu theo phong cách riêng như “California roll” hay “Nutella maki”.

Nguồn gốc của sushi được cho là bắt đầu từ “narezushi”, một dạng sushi lên men ra đời ở Đông Nam Á.
Người ta biết rằng món này được truyền đến Nhật Bản vào thời Nara (710–794), khi đó là vật phẩm cống nạp lên triều đình.
Đến thời Muromachi (1336–1573), khi việc ăn gạo trở nên phổ biến với dân thường, “namanare” – loại sushi rút ngắn thời gian lên men – đã xuất hiện.
Tên gọi này bắt nguồn từ trạng thái gần như còn sống, và được xem là hình thức nguyên mẫu của sushi ngày nay.
Bước sang thời Edo (1603–1868), xuất hiện “hayazushi” – loại sushi ăn mà không cần lên men, và đến cuối thời kỳ này, sushi phát triển thành dạng nắm bằng tay, từ đó “nigiri sushi” ra đời.
Sang thời Minh Trị (1868–1912), nhờ công nghệ làm đá phát triển, nguyên liệu có thể bảo quản được lâu hơn nên neta bắt đầu được phục vụ dưới dạng sashimi.
Có thể nói cách phục vụ sushi phổ biến hiện nay được xác lập từ giai đoạn này.
Trước đây, sushi từng được xem là món ăn cao cấp, nhưng từ khi sushi băng chuyền xuất hiện rồi dần phổ biến, nó đã trở thành món ăn có thể thưởng thức với mức giá phải chăng.

“Edomae-zushi” có ý nghĩa gần với “nigiri sushi” nói trên, chỉ loại sushi ra đời vào thời Edo với hình dáng gần giống sushi hiện nay.
Nguyên liệu chủ yếu là hải sản đánh bắt ở khu vực gần Tokyo như vịnh Tokyo, và đặc trưng là phần cơm có vị thanh nhẹ.
“Kansai-zushi” thường dùng để chỉ các loại sushi lên men kế thừa truyền thống của “narezushi”.
Do dùng nhiều đường để tăng khả năng bảo quản, cơm sushi thường có vị ngọt đậm hơn, còn phần neta có xu hướng được chế biến để làm nổi bật hương vị nguyên bản của nguyên liệu.
Người Edo vốn vội vàng và thích ăn ngay, trong khi người Kansai chuộng bảo quản và mang theo, nên những gì họ mong đợi ở sushi cũng như tiền đề khi ăn có sự khác biệt lớn.
Chính sự khác nhau về đặc tính vùng miền và khí chất giữa Edo và Kansai đã được thể hiện qua hai phong cách “Edomae-zushi” và “Kansai-zushi”.

Khi viết bằng chữ Hán, sushi có 3 cách viết là “鮓”, “鮨” và “寿司”.
Cách viết trên biển hiệu có thể khác nhau tùy từng quán, vì vậy nên nhớ để không bỏ sót khi tìm nhà hàng.

Nhà hàng sushi nhìn chung được chia thành 3 loại hình lớn: “sushi băng chuyền”, “cửa hàng chuyên bán mang về” và “quán ăn tại quầy”.
Với “sushi băng chuyền” tiêu biểu như Sushiro, Hama-zushi hay Kura Sushi, thực khách có thể ăn nhiều loại neta với giá rẻ, đồng thời không khí thoải mái cũng khiến hình thức này được các gia đình ưa chuộng.
Trong khi đó, ở các quán “ăn tại quầy”, bạn có thể cảm nhận không khí trong quán và chiêm ngưỡng tay nghề của đầu bếp ngay trước mắt, đồng thời thưởng thức neta được tuyển chọn theo cách ngon nhất.
“Cửa hàng chuyên bán mang về” cho phép đặt hàng qua điện thoại hoặc internet rồi đến quán nhận sushi.
Đây là lựa chọn phù hợp nếu bạn không có nhiều thời gian hoặc muốn ăn thong thả mà không phải bận tâm xung quanh.
Khi đến Nhật Bản, bạn cũng nên thử cả những quán “ăn tại quầy” để thưởng thức sushi đúng phong cách chính thống.

Trong phạm vi thông thường, bạn ăn sushi theo cách dễ ăn nhất cũng không thành vấn đề.
Tuy nhiên, ở những quán sushi ăn tại quầy, vẫn có một số phép tắc nên biết trước.
Để thưởng thức sushi ngon hơn, hãy thử áp dụng những cách ăn dưới đây.

Khi đến quán sushi ăn tại quầy, bạn nên tránh dùng nước hoa.
Sushi là món ăn tinh tế, không chỉ để thưởng thức vị mà còn để cảm nhận hương thơm của cá, wasabi hay yuzu.
Nước hoa có mùi quá mạnh sẽ lấn át không khí xung quanh và cũng có thể gây khó chịu cho những thực khách khác.
Nếu bạn hút thuốc, cũng nên chú ý đến mùi thuốc lá.
Ngoài ra, để tránh làm xước mặt quầy, nên tháo đồng hồ và vòng tay, đồng thời không đặt điện thoại hay hành lý lên quầy.
Bên cạnh đó, cũng cần giữ những phép lịch sự tối thiểu như ăn sushi ngay khi được phục vụ và xin phép trước khi chụp ảnh.

Thực đơn sushi có thể được chia thành nhiều nhóm tùy theo nguyên liệu và đặc trưng.
Chẳng hạn như “akami” với vị umami đậm đà, được xem là kiểu sushi kinh điển; “shiromi” hấp dẫn bởi vị thanh và tinh tế; “hikarimono” thường được xử lý bằng giấm hoặc muối, hợp với người sành ăn; hay “gunkan” với phần topping dễ vỡ đặt bên trên.
Dưới đây là đặc điểm của từng loại.

Có thể nhiều du khách nước ngoài đã quen với nigiri sushi, gunkan hay maki sushi, nhưng lại chưa biết nhiều về những loại sushi khác.
Nếu yêu thích sushi, bạn cũng nên thử những loại được giới thiệu dưới đây.

Trong bài viết này, chúng tôi đã giới thiệu những thông tin nên biết để thưởng thức sushi tại Nhật Bản, từ lịch sử, các loại sushi đến cách ăn và phép lịch sự khi dùng món.
Nếu đã có dịp du lịch Nhật Bản, ngoài sushi băng chuyền, bạn cũng nên thử ghé những quán sushi ăn tại quầy, nơi đầu bếp sẽ nắm sushi ngay trước mắt thực khách.
Về cách ăn và phép tắc khi đó, chỉ cần tham khảo bài viết này là đủ yên tâm.
Ngoài nigiri sushi, bạn cũng nên thử thêm nhiều loại sushi khác.