Khám phá lại sức hấp dẫn của trà Nhật: lịch sử, các loại trà và cách thưởng thức

“Trà xanh” có màu xanh đặc trưng, “trà ô long” là một loại trà Trung Quốc, và “trà đen” được uống trên khắp thế giới, ban đầu đều xuất phát từ cùng một loại lá trà. Tùy theo giống cây trà, cách trồng và phương pháp chế biến mà chúng được phân thành nhiều loại khác nhau. Phần lớn trà được sản xuất tại Nhật Bản là “trà xanh”. Vì vậy, khi nói đến “trà Nhật”, thông thường là đang chỉ “trà xanh”. Nói cụ thể hơn, bản thân trà xanh cũng được chia thành nhiều loại khác nhau tùy theo phương pháp sản xuất. Ví dụ như “sencha”, “matcha”, “gyokuro”, “hojicha”, với hình thức bên ngoài cũng rất khác nhau.

Như đã nói, trong trà xanh có nhiều loại khác nhau. Trong số đó, hãy cùng tìm hiểu sự khác biệt giữa “sencha” chiếm khoảng 2/3 lượng trà xanh sản xuất tại Nhật Bản và “matcha” vốn quen thuộc với cả người nước ngoài qua các loại bánh kẹo và món ngọt.

Người ta cho rằng trà ở Nhật bắt đầu từ thời Heian, khi các tăng sĩ du học như Saicho và Kukai mang hạt trà từ Trung Quốc về nước. Vào thời đó, trà rất quý hiếm và chỉ có một số ít người được thưởng thức.

Đến thời kỳ này, văn hóa uống trà bắt đầu lan rộng trong tầng lớp võ sĩ. Việc trồng trà cũng bắt đầu ở Kyoto, nơi đến nay vẫn nổi tiếng là vùng sản xuất trà, trong đó Uji là một phần của Kyoto.

Vào thời Muromachi, người ta tổ chức những trò chơi phân biệt hương vị trà để tranh thắng thua. Về sau, thay vì thi thố, các buổi trà hội thưởng lãm vẻ thanh nhã với những bộ trà cụ ngoại nhập lộng lẫy đã trở nên phổ biến.

Vào thời kỳ này, thay vì so bì sự xa hoa của dụng cụ hay cách bày biện cầu kỳ, người ta hình thành cách thưởng trà gọi là “wabicha”, chú trọng pha trà để tìm sự tĩnh tại trong tâm hồn và nâng cao đời sống tinh thần. Đây chính là tiền đề dẫn đến “trà đạo” ngày nay.

Đến giai đoạn này, không chỉ võ sĩ và quý tộc mà cả dân thường cũng bắt đầu có thể thưởng thức trà. Đặc biệt, trà được sản xuất theo phương pháp Uji ở thị trấn Ujitawara, Kyoto, nổi tiếng nhờ hương vị và hương thơm vượt trội, được cho là rất được ưa chuộng.

Trong thời kỳ này, Nhật Bản trải qua cuộc cải cách lớn khi quyền lực được chuyển từ tướng quân sang Thiên hoàng. Sau cải cách, vị tướng quân cuối cùng Tokugawa Yoshinobu chuyển đến Shizuoka, khai khẩn đất hoang và lập các đồn điền trà. Nhờ người nông dân địa phương tiếp quản vùng đất đó, tỉnh Shizuoka đã trở thành một trong những vùng sản xuất trà hàng đầu của Nhật Bản.

Tập đoàn đồ uống lớn của Nhật là Ito En đã phát triển loại trà đóng lon đầu tiên trên thế giới. Từ đó, người ta có thể dễ dàng uống trà ở bất cứ đâu, và thói quen uống trà đã ăn sâu vào đời sống người dân đến mức khi nhắc đến thức uống của Nhật, nhiều người sẽ nghĩ ngay đến “trà”.

Không nhất thiết phải theo trà đạo chính thống như trên, bạn cũng có thể thưởng thức matcha một cách đơn giản bằng ấm trà.

Trên đây là cách thưởng thức matcha bằng ấm trà, đơn giản hơn trà đạo, nhưng thực ra đôi khi ngay cả cách đó người viết vẫn thấy hơi mất công (cười). Vì vậy, ở đây xin giới thiệu cách thưởng thức bằng sản phẩm bột hòa tan. Nhắc đến đồ uống ăn liền, có thể nhiều người sẽ nghĩ rằng hương vị và mùi thơm sẽ kém hơn, nhưng “Oi Ocha Sarasara Matcha-iri Ryokucha” do hãng đồ uống Ito En sản xuất và phân phối — thương hiệu đã được nhắc đến ở cuối phần “Lịch sử trà Nhật” — lại hơi khác. Sản phẩm được chăm chút kỹ lưỡng từ nguyên liệu đến phương pháp sản xuất, nhờ đó vẫn giữ được hương vị và mùi thơm vốn có của trà.

Cách pha rất đơn giản, chỉ gồm 2 bước dưới đây.

Khu vực gần Uji của Kyoto, như thị trấn Wazuka và vùng Yamashiro, nổi tiếng là nơi sản xuất trà cao cấp tiêu biểu. Trà có hương thơm thanh nhã, vị umami đậm đà và chủ yếu được hấp nhẹ. Ngoài sencha, nơi đây còn nổi tiếng là vùng sản xuất gyokuro, tencha (nguyên liệu làm matcha) và matcha.

Nổi tiếng là vùng sản xuất gyokuro, trà ở đây được trồng theo phương pháp che phủ, cho nước trà màu xanh tươi và hương vị giàu umami. Phương pháp hấp từ vừa đến sâu là chủ đạo, sản xuất chủ yếu ở thành phố Yame, làng Hoshino và thị trấn Kurogi.

Đây là vùng sản xuất trà lớn nhất Nhật Bản. Cùng với trà Uji, trà Shizuoka được gọi là “hai vùng trà lớn của Nhật”. Những khu vực miền núi như Kawane, Tenryu và Honyama nổi tiếng là nơi sản xuất trà chất lượng cao nhờ điều kiện khí hậu thuận lợi.
Đặc biệt, trong các vùng trà của Nhật, Shizuoka là nơi có sản lượng lớn nhất. Trong tỉnh Shizuoka có rất nhiều vùng trà nổi tiếng, và mỗi nơi lại có đặc trưng riêng.

Ngoài ra, trà Shizuoka còn được nâng đỡ bởi những nghệ nhân trà gọi là “chashi”. Từ xưa, công đoạn “vò tay” đã là một phần không thể thiếu trong quá trình làm trà. Tùy theo tình trạng lá trà sau thu hoạch, họ điều chỉnh kỹ thuật và mức độ vò cho phù hợp với đặc tính của từng mẻ trà. Chính kỹ thuật đó tạo nên trà ngon và thậm chí còn ảnh hưởng đến giá thành. Chất lượng trà Shizuoka được duy trì nhờ nỗ lực của những chashi đã không ngừng mài giũa kỹ thuật vò tay này.